ΤΟ pH ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΔΕΝΤΡΩΝ

Το pH (potential Hydrogen ions) του εδάφους είναι μονάδα μέτρησης της οξύτητας ή αλκαλικότητας του εδάφους και αναπτύχθηκε από τον επικεφαλής του χημικού τμήματος του εργαστηρίου Carlsberg το 1909. Το pH στα ελληνικά προφέρεται ως «πε-χά» και ανάλογα με την τιμή του χαρακτηρίζουμε το έδαφος ως εξής:

·       η τιμή του pH κάτω από 7,0, υποδηλώνει όξινο έδαφος,

·       η τιμή του pH ίση με 7,0 υποδηλώνει ουδέτερο έδαφος και

·       η τιμή του pH πάνω από 7,0, υποδηλώνει αλκαλικό έδαφος.

 

Όταν τα δέντρα και γενικότερα τα φυτά δεν έχουν καλή παραγωγή ή ανάπτυξη, παρότι επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες, ένας από τους παράγοντες που μπορεί να οφείλεται αυτό είναι το pH και αυτό γιατί κάθε καλλιεργούμενο είδος έχει διαφορετικές απαιτήσεις τόσο στο είδος του εδάφους όσο και στις τιμές pH. Κάθε φυτό χρειάζεται και συγκεκριμένο pH, άλλα ένας βασικός κανόνας για να υπάρξει επιτυχία στην καλλιέργεια είναι το pH να είναι ουδέτερο (pH=7,0) ή ελαφρώς όξινο (pH<5,5-7,0) και αυτό γιατί σε αυτές τις τιμές του pH βρίσκεται το μεγαλύτερο ποσοστό συγκέντρωσης διαθέσιμων θρεπτικών συστατικών για τα φυτά μας.

ΠΕΔΙΟ ΕΠΙΤΡΕΠΤΩΝ ΤΙΜΩΝ pH ΑΝΑ ΕΙΔΟΣ ΔΕΝΤΡΟΥ

Αμυγδαλιά 6,0 – 8,0

Καστανιά 4,5 – 6,5

Μηλιά 5,0 – 6,5

Αχλαδιά 6,0 – 7,5

Κερασιά 6,0 – 7,5

Μουσμουλιά 6,0 – 7,5

Βερικοκιά 6,0 – 7,5

Κυδωνιά 6,0 – 7,5

Νεκταρινιά 6,0 – 7,5

Βυσσινιά 6,0 – 7,5

Λωτός 6,0 – 8,0

Συκιά 6,0 – 8,0

Δαμασκηνιά 6,0 – 7,5

Ροδακινιά 6,0 – 7,5

Φουντουκιά 6,0 – 7,0

Καρυδιά 6,0 – 8,0

Ροδιά 6,0 – 7,5

 

Τα πολύ όξινα ή πολύ αλκαλικά εδάφη δεσμεύουν αρκετά θρεπτικά συστατικά τα οποία δεν απορροφούνται από τα φυτά με αποτέλεσμα να είναι ευάλωτα σε ασθένειες ή να μην αναπτύσσονται σωστά. Οι ρίζες των φυτών απορροφούν τα ανόργανα συστατικά (άζωτο, σίδηρο κ.α) μόνο όταν είναι διαλυμένα στο υδατικό διάλυμα. Έτσι, αν το χώμα είναι πολύ όξινο ή αλκαλικό, ορισμένα θρεπτικά συστατικά δε διαλύονται.

 

Όμως, ποιοι είναι οι παράμετροι που επηρεάζουν το pH του εδάφους; Η τιμή του pH επηρεάζεται από τα αρχικά υλικά που σχημάτισαν το έδαφος. Τα εδάφη που σχηματίστηκαν από αλκαλικά πετρώματα, συνήθως έχουν υψηλότερο pH σε αντίθεση με αυτά που σχηματίστηκαν από όξινα πετρώματα και παρουσιάζουν χαμηλότερο pH. Επίσης, το ύψος των βροχοπτώσεων επηρεάζει την τιμή του pH καθώς το βρόχινο νερό περνά μέσα από το έδαφος και εκπλένει τα βασικά θρεπτικά συστατικά με αποτέλεσμα τα συστατικά που έχουν εκπλυθεί να αντικαθίστανται από όξινα. Για το λόγο αυτό, τα εδάφη που βρίσκονται σε βροχερά μέρη είναι πιο όξινα. Ακόμη, η φυσική βλάστηση κάτω από την οποία σχηματίστηκε το έδαφος μπορεί να επηρεάσει το pH του εδάφους, όπως για παράδειγμα τα εδάφη που σχηματίζονται κάτω από δασική βλάστηση τείνουν να είναι πιο όξινα.

 

Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι οι τιμές του pH δεν είναι ίδιες σε κάθε σημείο του κτήματος ή του κήπου μας, αλλά αλλάζουν από σημείο σε σημείο. Αυτή η  διαφοροποίηση των τιμών οφείλεται στην άρδευση, στη λίπανση, στα φυτά που καλλιεργούμε, στη διαπερατότητα του εδάφους κ.α.. Για να γίνει σωστή μέτρηση και επομένως να έχουμε σαφή εικόνα της τιμής του pH θα πρέπει να λάβουμε δείγματα από διάφορα σημεία του εδάφους και να υπολογίσουμε τον μέσο όρο ο οποίος αντιπροσωπεύει το pH. Εκτός όμως από την δειγματοληψία μπορούμε να λάβουμε υπ’ όψιν μας και κάποια ενδεικτικά συμπτώματα που υποδεικνύουν υψηλό ή χαμηλό pH του εδάφους. Για παράδειγμα όταν το ph>7,0 τα πρώτα συμπτώματα μιας ανεπάρκειας θρεπτικών συστατικών εμφανίζονται στα φύλλα με κιτρίνισμα ή λεύκανση του πράσινου φυτικού ιστού λόγω έλλειψης σιδήρου (Fe), ενώ αντίθετα όταν το pH<5,5 έχει ως αντίκτυπο μειωμένες αποδόσεις και ζημιές στην καλλιέργεια, αφού η διαθεσιμότητα των ιχνοστοιχείων αυξάνεται και εμφανίζονται προβλήματα τοξικότητας.

 

Παρόλα αυτά υπάρχει τρόπος να αυξομειώσουμε το pH του εδάφους με επαναλαμβανόμενες και συστηματικές μεθόδους και τεχνικές. Όσον αφορά την αύξηση του χαμηλού pH μια μέθοδος είναι αυτή με τη χρήση ασβέστη. Είναι η πιο διαδεδομένη τεχνική για την αύξηση του pH του εδάφους αφού η διαλυτότητα του ασβέστη είναι σχετικά χαμηλή, οπότε αν εφαρμόζεται μόνο στην επιφάνεια του εδάφους, επηρεάζει συνήθως μόνο το ανώτερο στρώμα του σε βάθος μερικών εκατοστών. Ο ασβεστόλιθος απορροφάται αργά από το έδαφος αλλά κάνοντας την προσθήκη το φθινόπωρο εκμεταλλευόμαστε τις βροχές και δίνουμε την ευκαιρία στο χώμα να απορροφήσει τον ασβεστόλιθο. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά ασβεστολιθικά υλικά, που διαφέρουν ως προς τη σύνθεση και την αποτελεσματικότητά τους τα οποία μπορούν και αυτά να έχουν επιθυμητά αποτελέσματα.

 

Από την άλλη, αν θέλουμε να μειώσουμε το pH του εδάφους θα χρειαστούμε αρκετό χρόνο και υπομονή καθώς είναι μία αργή και απαιτητική διαδικασία. Στην πραγματικότητα, η προσπάθεια μείωσης του pH του εδάφους, έρχεται σε αντίθεση με την τάση του ασβεστόλιθου που βρίσκεται στο χώμα να διαλύεται με φυσικό τρόπο και άρα να αυξάνει το pH. Για την μείωση μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πετρώδη θείο ο οποίος προσφέρει ελαφρώς γρηγορότερα αποτελέσματα. Εναλλακτικά, μπορούμε να αναμείξουμε στο χώμα κομπόστ, πλην όμως το κομπόστ μειώνει πιο αργά την τιμή του pH αλλά πλεονεκτεί στο ότι κάνει το χώμα πιο μαλακό και πλούσιο σε οργανική ύλη, άρα και πιο γόνιμο.

 

Συνοψίζοντας, το pH του εδάφους είναι ένας παράγοντας που πρέπει να λαμβάνει σοβαρά υπ’ όψιν του ένας καλλιεργητής πριν από την εγκατάσταση του οπωρώνα ή τη φύτευση δέντρων.