ΣΗΨΗ ΛΑΙΜΟΥ ΑΠΟ ΦΥΤΟΦΘΟΡΑ ή ΑΠΟΠΛΗΞΙΑ

Πρόκειται για μια συχνή ασθένεια στους οπωρώνες της χώρας μας και προσβάλει συνήθως το λαιμό, τις ρίζες και τον κορμό των δέντρων, ενώ σπανιότερα, μπορεί να έχει επιπτώσεις και στους καρπούς. Από τις παραπάνω προσβολές, συχνότερη είναι η προσβολή του λαιμού και εμφανίζεται σε δέντρα πολλών ειδών και κάθε ηλικίας προκαλώντας την ξήρανσή τους σε μικρό χρονικό διάστημα.

Τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειες εμφανίζονται στο λαιμό ή στις κύριες ρίζες των δέντρων. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσβολής είναι η σκούρα απόχρωση του φλοιού στο σημείο της προσβολής. Η προσβολή επεκτείνεται προς τα κάτω, στις κεντρικές ρίζες αλλά και προς τα πάνω στον κορμό. Αρχικά, καλύπτει μόνο ένα μέρος του φλοιού αλλά αργότερα μπορεί να περιβάλλει ολόκληρο το φλοιό και να προκαλέσει ξήρανση του δέντρου. Στην προσβεβλημένη περιοχή ο κορμός σκίζεται και εκκρίνεται κόμμι. Εσωτερικά δημιουργείται καστανός μεταχρωματισμός του φλοιού και του καμβίου. Ο μεταχρωματισμός αυτός αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η ανταλλαγή τροφών μεταξύ ριζών και φυλλώματος ή υπογείου και υπέργειου μέρος του δέντρου, αφού ως γνωστόν η άνοδος των φυτικών χυμών συντελείτε από το εξωτερικό λεπτό στρώμα του ξύλου και η κάθοδος των κατεργασμένων τροφών από τον εξωτερικό φλοιό. Έτσι επέρχεται η αποπληξία, δηλαδή η απότομη διακοπή της τροφοδοτήσεως της κόμης του δέντρου.

Η αποπληξία προκαλεί χλώρωση στα φύλλα η οποία εντοπίζεται είτε σε μια μόνο πλευρά, είτε σε ολόκληρη την επιφάνεια του φυλλώματος. Δημιουργεί επίσης καχεκτική βλάστηση ή έντονη φυλλόπτωση. Τα προσβεβλημένα δέντρα συνήθως ξηραίνονται σε διάστημα 2-3 ετών από την μόλυνση ενώ αρκετές φορές η ξήρανση μπορεί να επέλθει σε διάστημα μερικών μηνών.

Ανάλογα με το παθογόνο που προσβάλει τα δέντρα, η ασθένεια διακρίνεται:

α) Ανοιξιάτικη προσβολή (πρώιμη): Εμφανίζεται αργά το χειμώνα ή νωρίς την άνοιξη μετά από βροχοπτώσεις οι οποίες συμβάλλουν στην εξάπλωση του μύκητα. Τότε, οι οφθαλμοί των δέντρων δεν εκπτύσσονται, ενώ τα μεγαλύτερα δέντρα σχηματίζουν καχεκτική βλάστηση. Το αποτέλεσμα είναι τα δέντρα να ξηραίνονται με την πρώτη έντονη διαπνοή αρχές καλοκαιριού. Η πρώιμη αυτή προσβολή συνήθως προσβάλλει τα περισσότερα δέντρα, ενώ σε περιπτώσεις με έντονες χειμερινές βροχοπτώσεις, η προσβολή εκδηλώνεται σε όλα τα δέντρα.

β) Θερινή προσβολή (όψιμη): Εκδηλώνεται το καλοκαίρι και προκαλεί αρχικά χλώρωση του φυλλώματος. Στη συνέχεια τα φύλλα μαραίνονται απότομα και τελικά ξηραίνονται. Η όψιμη προσβολή δεν εκδηλώνεται σε όλα τα δέντρα, αλλά σε ορισμένα και ιδιαίτερα σε εκείνα που βρίσκονται κοντά σε σημεία που διατηρούν αρκετή υγρασία.

Η αποπληξία οφείλεται σε μύκητες του γένους Phytophthora που βρίσκονται στο εδάφους και έχουν την ικανότητα να παραμένουν στο έδαφος μακροχρόνια ακόμη και κάτω από δυσμενείς καιρικές συνθήκες (π.χ. ξηρασία). Εκτός όμως από το έδαφος, μπορούν να επιβιώσουν και μέσα στους προσβεβλημένους ιστούς.

Αναγκαία προϋπόθεση για τη διασπορά του παθογόνου και την έναρξη των μολύνσεων αποτελεί η ύπαρξη αυξημένης εδαφικής υγρασίας. Έτσι, η ασθένεια εμφανίζεται συχνότερα σε αρδευόμενους οπωρώνες από ότι σε ξερικούς. Επιπλέον, η προσβολή ευνοείται από διαφορετικές θερμοκρασίες με αποτέλεσμα η ασθένεια να εμφανίζεται σε πολλές περιόδους του έτους, ενώ οι πληγές που δημιουργούνται στα δέντρα από διάφορες καλλιεργητικές φροντίδες ή από έντομα, διευκολύνουν την είσοδο του παθογόνου στους ιστούς.

Όμως, για τον περιορισμό και την αποφυγή της αποληξίας θα πρέπει να λαμβάνονται προληπτικά και καλλιεργητικά μέτρα, όπως:

1) Χρησιμοποίηση ανθεκτικών στη φυτόφθορα υποκειμένων.

2) Προστασία του σημείου εμβολιασμού και φροντίδα ώστε να βρίσκεται όσο το δυνατόν ψηλότερα (15-25cm) από το έδαφος και οι σταγόνες του νερού να μην φτάνουν στον κορμό του εμβολίου.

3) Χρησιμοποίηση εύρωστων και υγιών δενδρυλλίων.

4) Αποφυγή φύτευσης δενδρυλλίων σε βαριά και συνεκτικά εδάφη ή φύτευση δενδυλλίων σε τεχνητούς γραμμικούς λοφίσκους (σαμαράκια) για καλύτερη αποστράγγιση του εδάφους στο σημείο της ρίζας και του λαιμού των δέντρων.

5) Αποφυγή υπεράρδευσης των δενδρυλλίων και διατήρηση του εδάφους σε κανονικά επίπεδα υγρασίας.

6) Επάλειψη του κορμού αργά το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη με βορδιγάλειο πολτό.

7) Ξελάκωμα γύρω από το λαιμό των δέντρων και απομάκρυνση των ζιζανίων προκειμένου να εξασφαλίζεται καλύτερος εξαερισμός του λαιμού και των ριζών του δέντρου.

8) Προσοχή κατά την εκτέλεση καλλιεργητικών εργασιών προκειμένου να αποφεύγονται πληγές στον κορμό και το λαιμό των δέντρων.

Στην περίπτωση όμως που επέλθει μόλυνση των δέντρων, τα θεραπευτικά μέτρα που μπορεί να εφαρμοστούν είναι:

Σε περίπτωση ελαφριάς προσβολής, αφαιρείται και απομακρύνεται ο φλοιός και το ξύλο που παρουσιάζει καστανό μεταχρωματισμό. Επιπλέον, αφαιρείται και ένα μέρος από τους υγιείς ιστούς που βρίσκονται γύρω από την προσβεβλημένη περιοχή. Οι πληγές από την αφαίρεση απολυμαίνονται με βορδιγάλειο πάστα και όταν η πάστα ξεραθεί, καλύπτονται με ειδικά προστατευτικά σκευάσματα.

Αντίθετα, σε περίπτωση σοβαρής προσβολής, τα ξηρά ή προσβεβλημένα δέντρα εκριζώνονται και να απομακρύνονται από τον οπωρώνα. Τέλος, πριν από τη φύτευση νέων δενδρυλλίων θα πρέπει να γίνεται τοπική απολύμανση του εδάφους με ειδικά για το σκοπό αυτό σκευάσματα.